นวนิยายสะท้อนอุดมการณ์ของหญิงสาวที่ถืออุดมคติเหนือความรัก ความรักของวัลยาจึงเสียสละได้เพื่อคนทั้งโลก “นกมันอาจร้องเพลงเมื่อใดก็ได้เมื่อมันอยากจะร้อง เมื่อมันอยู่กับคู่ของมัน โดยไม่คำนึงถึงความทุกข์ยากของนกอื่นๆ แต่คนเราจะทำเช่นนั้นอย่างไรได้ เราจะร้องเพลงแห่งความสำราญได้อย่างไรในเมื่อชีวิตของคนเราส่วนใหญ่ยังอยู่ในความทุกข์ คนอื่นเขาอาจจะทำได้ แต่ดิฉันทำไม่ได้หรอก”
ชนบทเปลี่ยนไป ความเคลื่อนไหวที่เกิดขึ้นในชนบทจึงไม่เพียงก่อรากฐานทางเศรษฐกิจให้แก่พวกเขา แต่ยังส่งผลถึงการเมืองระดับประเทศซึ่งแต่ละคนควรรับรู้และใส่ใจ เพื่อที่จะมองความเคลื่อนไหวนั้นด้วย “เลนส์ใหม่” ที่สะท้อนความเป็นจริง
เป็นเรื่องเล่าจากบันทึกของเจ้าลาตัวหนึ่งชื่อ “กาดิชง” ซึ่งเป็นลาแสนรู้และฉลาดเฉลียวไม่แพ้ใคร อะไรที่คนคิดว่ามันไม่รู้นั้น แท้จริงแล้ว...คนบางคนต่างหากที่ช่างไม่รู้อะไรเลย และลาอย่างกาดิชงนี่ละที่จะเลือกเจ้านายของตัวมันเอง
อนุสรณ์พาเราย้อนไปในยุโรปและสหรัฐอเมริกา ในช่วงศตวรรษที่ 15-18 ว่าเหตุการณ์การล่าแม่มดในอดีต มีที่มาอย่างไร มีอะไรเกี่ยวข้องบ้าง ทั้งเรื่องเพศ ศาสนา วิทยาการ ฯลฯ ที่ส่งผลต่อการขับเคลื่อนประวัติศาสตร์
ผู้อ่านจะได้พบกับผีหลากหลายประเภท ตั้งแต่ผีแปลกหน้า ที่โผล่มาร่วมแจมแบบไม่รู้เนื้อรู้ตัว เช่น ผีที่มาช่วยผู้ร้ายยิงปืนสู้กับตำรวจในเรื่อง “แนวร่วม” หรือเรื่องประเภท ‘คนดีผีคุ้ม’ แต่ผีก็ทำให้คนดีจับไข้หัวโกร๋นไปด้วย เช่น เรื่อง “มนต์เรียกผี” และ “ทหารเจ้าพ่อ”
รวมบทความเกี่ยวกับลัทธิพิธี ร.5 ปรากฏการณ์ทางสังคมสะท้อนอะไรเกี่ยวกับสังคมไทยบ้าง
“คำดั้ว” จาก “โสกไผ่ใบข้าว” มาสู่ “ลมแล้งเริงระบำ” ยามสิ้นฝนดอกไม้หลากสีทยอยบานทั่วหมู่บ้านชาวอีสานถึงคราหาอยู่หากินอย่างสอดคล้องกับภาวะแวดล้อมและจารีตประเพณี วิถีชีวิตอันงดงาม และดำรงมั่นท่ามกลางความเปลี่ยนแปลงที่ถาโถมตลอดมา
“...อาจเป็นคำตอบอีกคำถามหนึ่งเรื่องที่มาของสมเด็จพระเจ้าอู่ทองผู้สถาปนากรุงศรีอยุธยาเสด็จมาจากไหน...”-ศักดิ์ชัย สายสิงห์
นายตำรวจหนุ่มผู้รับผิดชอบภารกิจ "ลาดตระเวน" ไปทุกถิ่นทุรกันดาร ทุกบ้านช่อง ทุกแดนดินที่ขาดความสงบสุข และมีผู้รุกราน เขาและเหล่าเพื่อน พร้อมออกปฏิบัติการเสี่ยงภัยทุกรูปแบบ
ผู้เขียนรวบรวมประเด็นชนกลุ่มน้อยกลุ่มนี้ได้อย่างครอบคลุม ถูกต้อง และเป็นกลางที่สุด ไม่ว่าจะเป็นเรื่องที่มาของชาวโรฮิงญา ประวัติศาสตร์ความขัดแย้งระหว่างชาวโรฮิงญากับชาวพม่าแท้ จนนำไปสู่เหตุการณ์นองเลือด และท้ายที่สุดนำมาซึ่งการไร้ชาติ ไร้รัฐ และไร้แผ่นดินของชาวโรฮิงญา
